In Europa wordt Donald Trump vaak neergezet als een verstorende factor in de internationale politiek. Hij wordt gezien als een leider die bestaande afspraken onder druk zet, minder waarde hecht aan internationale samenwerking en vooral handelt vanuit directe, korte termijn belangen. In dat beeld is hij vooral iemand die de bestaande orde verstoort, maar die orde zelf niet wezenlijk verandert.
Ik zie dat anders. De centrale vraag is voor mij niet of Trump “goed of slecht” beleid voert, maar iets fundamentelers: is hij een tijdelijke afwijking binnen een bestaande wereldorde, of markeert hij het begin van een nieuwe fase waarin die orde zelf verandert?
Het dominante beeld: Trump als verstoring
In het gangbare Europese beeld is Trump vooral drie dingen:
- een onvoorspelbare politicus
- een leider die internationale samenwerking onder druk zet
- iemand die vooral kijkt naar directe voordelen voor de Verenigde Staten
In dat perspectief draait internationale politiek om stabiliteit, regels en voorspelbaarheid. Trump wordt dan gezien als iemand die dat systeem ondermijnt door:
- bondgenootschappen minder vanzelfsprekend te maken
- handel en veiligheid te koppelen aan directe tegenprestaties
- diplomatie te vervangen door druk en onderhandelen onder spanning
Het gevolg van dat beeld is dat zijn beleid vooral wordt gezien als tijdelijk: een afwijking van hoe de VS zich “normaal” gedraagt binnen de wereldorde.
Een ander perspectief: Trump als herpositionering van macht
Een andere manier om naar hetzelfde gedrag te kijken is dat Trump niet zozeer de orde afbreekt, maar de voorwaarden ervan probeert te veranderen.
In dat beeld gaat het niet om chaos, maar om heronderhandeling van verhoudingen:
- bondgenoten worden niet minder belangrijk, maar minder vanzelfsprekend
- veiligheid en handel worden meer gekoppeld aan wat elke partij bijdraagt
- de VS positioneert zich nadrukkelijker als centrale speler die voorwaarden stelt
Vanuit dat perspectief is Trump geen uitzondering binnen het systeem, maar een symptoom van een verschuiving in dat systeem zelf.
De onderliggende beweging is dan niet: “minder internationale samenwerking”, maar:
samenwerking die meer gebaseerd is op directe tegenprestaties en minder op vaste afspraken.
Zwak Europa als spanningsveld
Europa speelt in beide beelden een belangrijke rol, maar wordt anders gezien.
In het dominante beeld is Europa een stabiele partner die vooral reageert op Amerikaanse grilligheid. In het andere perspectief is Europa geen passieve toeschouwer, maar een systeem dat intern onder druk staat:
- verdeeld over energiebeleid en veiligheid
- afhankelijk van externe bescherming en handel
- traag in het omzetten van ambities naar gezamenlijke actie
Dat maakt Europa kwetsbaar in een wereld waarin macht minder via vaste regels en meer via onderhandelingen en druk wordt georganiseerd.
Europa bevindt zich daarmee in een lastige positie: het wil invloed houden, maar heeft moeite om als één geheel snel en krachtig te handelen.
De kernvraag: tijdelijke irritatie of verschuiving?
De belangrijkste vraag is dus niet of Trump “bijzonder” is, maar wat zijn rol zegt over de richting van het internationale systeem:
Is dit een korte periode van politieke verstoring binnen een verder stabiele wereldorde?
Of laat het zien dat die wereldorde zelf verandert, richting minder vaste afspraken en meer directe machtsverhoudingen?
Beide interpretaties zijn mogelijk, maar leiden tot heel verschillende verwachtingen over de toekomst.
Drie hypotheses voor de komende 2 à 3 jaar
Wat moet waar zijn als de tweede interpretatie klopt? Dan zouden naam mijn idee de volgende ontwikkelingen zichtbaar moeten worden:
1. Bondgenootschappen worden minder vanzelfsprekend
Samenwerking tussen landen blijft bestaan, maar wordt vaker afhankelijk van directe afspraken per situatie. Bijdragen aan defensie, handel en energie worden explicieter onderwerp van onderhandeling.
2. Wereldhandel wordt meer politiek gestuurd
Handelsstromen en energievoorziening worden minder puur economisch bepaald en meer beïnvloed door geopolitieke spanningen. Landen gaan bewuster spreiden, afschermen en herorganiseren.
3. Meer nadruk op blokvorming en selectie
Landengroepen blijven samenwerken, maar kiezen vaker per onderwerp hun partners. Er ontstaat minder één geïntegreerde wereldorde en meer overlappende netwerken met verschillende spelregels.
De kern van het debat is dan niet of Trump een afwijking is in toon of stijl, dat is hij! Maar of hij wijst op een diepere verschuiving in hoe macht wereldwijd wordt georganiseerd.
Of hij een tijdelijke, zeer luidruchtige en volgens velen hoogst irritante onderbreking is van de normale orde, of juist een kantelpunt in de geschiedenis, hangt uiteindelijk af van wat er na hem blijft bestaan: een terugkeer naar vaste patronen, of een wereld waarin die patronen zelf minder vanzelfsprekend worden.